Tarih Dersi Konu Özetleri

9. SINIF TARİH DERSİ NOTLARI

1.ÜNİTE  “TARİH BİLİMİNE GİRİŞ” KONULU DERS NOTLARIDIR.

1-TARİH BİLİMİNİN KONUSU

 

     Tarih Nedir? Tarih, insanların geçmişteki her türlü faaliyetlerini, olayların birbirleriyle olan ilişkilerini sebep-sonuç ve yer-zaman göstererek, belgelere dayalı olarak inceleyen bir bilim dalıdır.

     Bir başka tanımla da; Tarih, insanların ve insan topluluklarının sosyal, ekonomik, siyasi, kültürel ve dini faaliyetlerini, birbirleriyle olan münasebetlerini, yer ve zaman göstererek, sebep ve sonuç ilişkisi içinde, belgelere dayalı olarak inceleyen bir bilim dalıdır.

     Tarih, insan hafızasında hep geçmişe ait bir kavram olarak yer edinmiştir. Bunun sebebi, tarihin geçmişte yaşanan olayları konu edinmesidir. Geçmiş, bir anlamda, bugün hala yaşa-yan bir zaman dilimidir. Geçmişte yaşanan olayların etkisi, uzun bir süre devam edebilir.

     İnsan, tarih bilimiyle geçmişi sorgulayarak, geleceğine yön vermektedir. Çünkü, insan- ların her türlü faaliyeti, tarihin konusunu oluşturur.

     İnsan unsuru ile birlikte, coğrafi olayların ortaya çıkardığı bazı sonuçlar da, tarihin ilgi alanına girer. Büyük depremler, tufanlar, kuraklıklar ve salgın hastalıklar gibi felaketler, ta- rihin akışını etkilemektedir.

     Örneğin: deprem coğrafyanın konusu iken, depremin meydana geldiği bölgedeki binler- ce insanın hayatını ve yaşam yerlerini kaybetmesi veya terk etmesi tarihin konusu içine gi- rer.

     Hayatın içinde tek tek meydana gelen değişmelere “olay” denir. “Olgu” ise, aynı türdeki olayları bütün olarak anlatmak için kullanılan bir kavramdır. Olaya göre daha soyut ve ge-neldir. Belli bir yer ve zaman söz konusu değildir. Olayı olgudan diğer önemli bir özellik te, olayın başlangıç ve bitiş tarihlerinin belli olmasıdır. Olaylar, belirli bir süre içinde meydana gelir. Anadolu’nun fethi, Kurtuluş Savaşı ve Lozan Antlaşması, tarihi olaylara örnek olarak gösterilebilir.

     Olgu ise genellik ve süreklilik gösterir. Anadolu’nun Türkleşmesi ve Türkiye’nin çağdaşlaş-ması da, tarihi olgulara örnek olarak verilebilir.

     Sonuç olarak; kısa sürede olup biten işler olay, uzun bir zaman diliminde oluşan durum- lar ise bir olgudur.

     Tarihin tanımı yapılırken, bu tanım içinde yer ve zaman ile sebep ve sonuç kesinlikle yer almalıdır. Çünkü, bu özellikler, tarihe bilim olma vasfını kazandıran önemli verilerdir.

     Geçmişi insanlık tarihi kadar eski olan tarih, XIX.yy.’da, kendine özgü metodları olan bir bilim dalı haline gelmiştir.

     Tarihi olaylar devamlıdır ve sebep-sonuç ilişkisi içerisinde birbirini izler. Tarihi bir olay, kendinden önceki bir olayın sonucu, kendinden sonraki olayın ise sebebi olabilir. Bu sebeple

Geçmişte yaşanmış ve bitmiş bir olayı, günümüzün koşullarına ve anlayışına göre yorumla-yamayız. Tarihi olayların meydana gelmesinde bir tek sebep bulunabileceği gibi, birçok se-bep te bulunabilir.

 

   2-TARİH BİLİMİNİN YÖNTEMİ

 

     Tarihi olayların en belirgin özelliği, tekrar edilememesi ve deneyinin yapılamamasıdır. Tarih bilimi mevcut bilgileri, kendine özgü bir yöntemle elde eder. Bu yöntem, şöyle sırala- nır:

1-Kaynakların araştırılması        2-Tasnif (Sınıflandırma)         3-Tahlil ( Analiz)      

                            

                                         4-Tenkit (Eleştiri)               5-Sentez (Birleştirme)

-2-

     Tarihi bilgiler değişmez değildir. Yeni bulunan belgelerle, mevcut bilgiler değişebilir. Ör- neğin; yakın zamana kadar, Osmanlı Devleti’nde ilk paranın, Orhan Bey zamanında basıldı- ğı bilinmekteydi. Ancak, Söğüt yakınlarında yapılan bir kazıda bulunan belgelerde, ilk Os- manlı parasının Osman Bey zamanında basılmış olduğu ispatlanmış ve bu konudaki tarihi bilgiler değişmiştir.                              

     Tarihi olaylar, gerekli kaynaklara başvurularak öğrenilebilir. Geçmişten günümüze kalan bütün belgeler, kalıntılar ve eserler, tarihin kaynaklarını oluşturur.

   *KAYNAK (BELGE) : Tarihi bilgilerin elde edildiği malzemeye denir.

   *ANA KAYNAK  : Yaşanan olayları belgeleyen kayıtlarla, çağdaş yazarların kayıtlarına denir.

   *İKİNCİ EL KAYNAK : Ana kaynaklardan yararlanılarak yazılan eserlere denir.

Tarihi bir olayla ilgili veriler, genel olarak ikiye ayrılır:

   1-Yazılı Kaynaklar : Kitabeler, kronikler, yıllıklar, biyografiler, şecereler (soy kütükleri), fermanlar, paralar, kanunlar, mahkeme kayıtları, noter yazıları, meclis tutanakları, vakfiye- ler, gazete ve dergiler, haritalar.

   2-Yazısız Kaynaklar : İnsan vücudu kalıntıları, eski yerleşim yerleri, evler, kaleler, tapınak

lar, su yolları, çeşmeler, heykeller, diller, örf ve adetler, coğrafi yer isimleri, manzumeler, hi- kayeler, efsaneler, destanlar, fıkralar ve atasözleri.

 

     Tenkit (eleştiri), verilerin iyi ve kötü yanlarını ortaya koymaktır. Bir belgenin tarihi bir kaynak olup olamayacağını anlamak için, tenkit iki yolla yapılır :

 

   1-DIŞ TENKİT : Elde edilen kaynağın sahte olup olmadığını, ne dereceye kadar belge değeri  taşıdığını, ne zaman ve nerede yazılmış olduğunu belirleme işidir.

 

   2-İÇ TENKİT : Kaynağın içinde yer alan bilgilerin doğru olup olmadığını kontrol etme ve karşılaştırma işidir.

 

   3-TARİHİN TASNİFİ  (SINIFLANDIRILMASI)

     Tarih bilimi, çok geniş bir çalışma alanına sahiptir. Bu durum, incelenmesini güçleştirmiş

tir. Bu nedenle tarihi olayları iyi bir şekilde incelemek ve öğrenmek için, zamana, mekana ve konuya göre bir sınıflandırma yapılmıştır.

 

   1-ZAMANA GÖRE SINIFLANDIRMA: Amaç araştırma ve öğrenmeyi kolaylaştırmaktır. Bu sebeple tarih İlkçağ, Ortaçağ, Yeniçağ ve Yakınçağ Tarihi olarak sınıflandırılmıştır.

 

   2-MEKANA (YERE) GÖRE SINIFLANDIRMA:  Anadolu tarihi, Avrupa tarihi, Mezopo- tamya tarihi, v.s.

 

   3-KONUYA GÖRE SINIFLANDIRMA : Kültür tarihi, Tıp tarihi, Dinler tarihi, Sanat tarihi, v.s.

   1-TARİHİN  DİĞER  BİLİMLERLE  MÜNASEBETİ

 

     Tarih, sahip olduğu mevcut bilgileri elde etmede, birçok bilim dalından yararlanır.Tarih bilimine en çok yardımcı olan bilim dalları ;

   1-Coğrafya

   2-Arkeoloji

   3-Kronoloji’dir.

     Tarih bilimine yardımcı olan bilim dallarından bazıları şunlardır :

 

1

COĞRAFYA

Yer bilimidir. Beşeri ve ekonomik coğrafya olarak bölümlere ayrılır. İnsanların yeryüzüne dağılımını, beslenme ve üretim şekillerini inceler.

 

2

 

ARKEOLOJİ

Kazı bilimidir. Özellikle yazılı kaynakların olmadığı dönemlerin aydın-latılması açısından önemlidir. Sadece toprak altını değil, denizaltını da araştırır.

3

KRONOLOJİ

Takvim yani zaman bilimidir. Tarihi olayların meydana geliş sırasını belirler.

4

ANTROPOLOJİ

İnsan ırklarını inceleyen bilim dalıdır. Hem iskelet, kafatası gibi fiziki yapıyı, hem de toplumların sosyal ve kültürel özelliklerini inceler.

5

ETNOGRAFYA

Toplumların yaşayış, gelenek, örf ve adetlerini inceler. Tarihi belgele-rin az olduğu durumlarda büyük önem taşır.

6

HUKUK

İnsanların birbirleriyle ve devletle olan ilişkilerini düzenleyen kuralları içeren bilimdir. İnsanlığın var oluşundan beri, tarihle iç içedir.

7

EDEBİYAT

Duygu ve düşünceleri, söz veya yazı ile etkili bir biçimde anlatma sanatıdır. Tarih önce edebiyatla anlatılmıştır.

 

8

 

FELSEFE

Akıl ve mantık ilkelerine uygun düşünmeyi esas alan bilimdir. Olayların doğru tahlili, ancak o devrin felsefesinin bilinmesiyle mümkündür.

9

PALEOGRAFYA

Eski yazı bilimidir. Yazıların türünü ve şekillerini inceler.

10

EPİGRAFYA

Kitabe bilimidir. Anıtların üzerindeki yazıtları inceler

11

SOSYOLOJİ

Genel olarak toplumu inceleyen bilim dalıdır. İncelemek için de, milletlerin sosyal yapılarının bilinmesi gerekir.

12

FİLOLOJİ

Dil bilimidir. Bu bilim sayesinde, milletlerin   hangi soya mensup oldukları ve büyük göç hareketleri incelenir.

13

DİPLOMATİK

Belgeleri tür, şekil ve içerik bakımından inceleyen bilimdir. (Fermanlar, Beratlar, Şecereler,Antlaşma Metinleri.)

 

14

 

NÜMİZMATİK

Eski paraları inceleyen bilim dalıdır. Paraların üzerindeki yazı ve tasvirlerin incelenmesi, ait oldukları dönemin çeşitli özelliklerini yansıtması bakımından önem taşımaktadır.

15

İSTATİSTİK

Belirli bir amaç için veri toplama, sonuçları yorumlama bilimidir. Geçmişi araştırıp, geleceğe doğru tahmin yapar.

16

EKOLOJİ

Canlıların birbirleri ve çevreleriyle ilişkilerini inceleyen ve doğanın korunmasına yönelik çalışmalar yapan bilim dalıdır.

17

KİMYA

Karbon 14 deneyi ile, tarihi buluntuların yaşı ve ait olduğu dönem belirlenir.

 

18

 

SANAT TARİHİ

Kısmen Arkeoloji’nin de metodlarını kullanarak son zamanlarda gelişme gösteren bir bilimdir.Sanatı, sanatçıyı ve sanatsal mimariyi toplumsal açıdan inceler.

19

HERALDİK

Armaları inceleyen bilim dalıdır. Armalar, devletlerin siyasi yapılarını ifade eder.

 

 

1-ZAMAN VE TAKVİM

 

     Takvim, insanların astronomi gözlemlerine dayanarak, zamanı yıllara, aylara, haftalara ve günlere bölerek hazırladıkları cetvellere denir.

     Takvimlerin ilk biçimine “Anal” (Yıllık) denir. İlk analları, Kaldeliler kullanmışlardır.

     Takvim kullanmanın, günümüzden 6.000 yıl önceye kadar giden bir geçmişi vardır. Takvim ko-nusunda Mısırlılar ve Sümerler öncü olmuşlardır. İlk “Güneş Takvimi”ni Mısırlılar, ilk “Ay Tak-vimi”ni ise, Sümerler oluşturmuştur.

     Mısırlılar tarafından güneş yılı esasına göre oluşturulan takvim, Roma İmparatoru Julius Caesar (Jül Sezar) zamanında yeniden düzenlenmiş ve “Jülien Takvimi” adıyla kullanılmaya başlanmıştır. Daha sonra, Papa XIII.Gregorius  (Gregoryus) tarafından yeniden düzenlenerek, “Gregorien Takvimi” adı altında, günümüze kadar gelmiştir. Günümüzdeki adı, Miladi Takvim’dir.

 

   2-TÜRKLER’İN KULLANDIKLARI TAKVİMLER

 

     Türkler sırasıyla

1-Oniki Hayvanlı Türk Takvimi, 

2-Hicri Takvim,

3-Celali Takvim   (Takvim-i Melikşahi),  

4-Rumi Takvim, 

5-Miladi Takvim’i kullanmışlardır.

 

TÜRKLER’İN KULLANDIKLARI TAKVİMLER VE ÖZELLİKLERİ

 

TAKVİMİN  ADI

YIL SİSTEMİ

ÖZELLİKLERİ

 

12 HAYVANLI

TÜRK TAKVİMİ

 

 

GÜNEŞ

Her yıl bir hayvan adıyla anılır.(Pars,sıçan,koyun yılı )

Bir yıl 365 gün 5 saat olarak hesaplanmıştır.

12 yılda 1 devir yapar.Yıllar hayvan adıyla gösterilir.

Sadece aylar sayılarla belirtilmiştir.

İlk Türk devletleri, Kırgızlar,Çinliler,Tibetliler kullanmıştır.

 

 

HİCRİ TAKVİM

 

 

AY

Bir yıl 354 gündür. Kameri ( Ay ) Takvim olarak ta bilinir.

Hz.Muhammed’in Mekke’den Medine’ye hicretini   (622) başlangıç olarak esas almıştır.

Hz. Ömer zamanında oluşturulmuştur.

İslamiyet’in kabulünden, 1926’ya kadar kullanılmıştır.  

 

CELALİ TAKVİM

 

GÜNEŞ

Bir yıl 362 gün 6 saat olarak kabul edilmiştir.

Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah, kendi adına yaptırmıştır.

Başlangıç yılı, 1079 yılı kabul edilmiştir.

Babür Devleti tarafından da kullanılmıştır.

 

 

RUMİ TAKVİM

 

 

GÜNEŞ

Bir yıl 365 gün 6 saat olarak kabul edilmiştir.

Başlangıç tarihi olarak hicret (622) alınmıştır.

Miladi Takvim ile arasında, 584 yıl fark vardır.

Yılbaşı 1 Mart olarak düzenlenmiştir.

Günümüzde, sadece devletin bütçe işlerinde kullanılmaktadır.

 

 

MİLADİ TAKVİM

 

 

GÜNEŞ

Bir yıl 365 gün 6 saat olarak kabul edilmiştir.

Gregorien Takvimi olarak ta bilinir.

Başlangıç tarihi 1 Ocak’tır.

Hz. İsa’nın doğumu takvim başlangıcı olarak kabul edilmiş, önceye M.Ö. ve sonrasına da M.S. denilmiştir.

Ülkemizde 26 Aralık 1925 tarihinden itibaren kullanılmaktadır

 

Sosyal Medyada Paylaş:

Facebook PaylaşımıTwitter Paylaşımı

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile