Tarihin İşaret Fişekleri - III

Tarihin  İşaret  Fişekleri - III

Süleyman Pekin Yazdı...

Tarihi coğrafyalardan ve onların adlandırılmalarının güncel yansımalarından yaptığımız / yapacağımız işaret takibi ve değerlendirmeler Amerika Kıtası ile devam ediyor. Bir bakar mısınız Amerika’nın kuzeyinde, güneyinde ve ortasında bizden ne gibi izler var:

 Akapulko(Acapulco): Meksika’nın güneybatısında bir liman şehri. Azteklerdeen ve Olmeklerden kalma. Türkçe telaffuzda Aka ve Pul sözcükleri, orijinalinde ise Aca yada Aç ve Bulca yada Abulca Han gizli gibi. Aynı isim Peru’da da var.

Akpatok Adası: Kanada’nın kuzeydoğusunda Hudson Körfezi’nde bir ada; Ak-Patak Adası.

Alaska: Ala-saka olarak Sibirya’daki (en Kuzey Asya) Sakha Muhtar Cumhuriyeti’nin en Kuzey Amerika’daki beşerî ve fizikî devamı. İnupyak, Yupik, Aleut (Unangan), Eyak, Çugaş, Telengit, Hayda, Çimşiyan ve Atabaşkan topluluklarının yurdu. Aynı isimle hem bir ABD eyaleti, hem yarımada, hem sıradağ, hem körfez, hem de Türkiye’de dondurma markası.

Albany: New York Eyaleti’nin merkez şehri. İskoçya’daki Alba’dan gelme. Hem İskotlar/İskoçlar hem de Albanlar/Arnavutlar akrabamız. Aynı isimle bir de Kanada’da nehir var; Quebec Eyalet’inden doğan ve Hudson Körfezi’ne dökülen.

Aleut Adaları(Aleutian Islands): İsim anlamı; Ala-uç yada Ana-uç. Çukotka Yarımadası’ndaki Çukçilerin yılın yarısında donan Bering Boğazı’ndan geçerek Eskimolarla birlikte yerleştikleri Alaska altı adaları. Eskaleutça konuşulan 14 büyük, 57 küçük ada..

Amazon Nehri(Amazones River): İskit / Sarmat dilinde kadın savaşçıları niteleyen bir kelime. Belki de oraya giden Amazonlar bu isme sebep olmuştur.

Ant Dağları(Andes Mountains): Kıtasal en uzun sıradağ (7 bin km.) ve Güney Amerika’yı yukardan aşağıya çiziyor. Keçuva[1] dilindeki Anti Suyu’dan isim almış.

Apalaş Dağları(Appalachian Mountains): Apalaş yada Apalaçi Kızılderili kabilesinden mülhem sıradağlar. ABD’nin batısından dikine doğru Kanada’nın batısına değin uzanıyor.

Atabaşkan Nehri (Athabasca River): Kanada’nın Alberta Eyaleti’nde bir yerleşim yeri, Saskatchewan Eyaleti’nden Alberta’ya kadar uzanan ve 2 Van Gölü ebadındaki göl, Alberta’dan başlayan ve Kuzeybatı Eyalet’indeki Büyük Esir Gölü’ne döküle nehir; hepsi meşhur Atabaşkan Yerlilerini yani dillerinde en çok Türkçe bulunan Kızılderilileri imliyor.  

Atakum Çölü(Atacama Desert): Ant Dağlarının kuzeybatı kısmındaki çöl. Kıtada yaygın olan Ata sözcüğüyle kum sözcüğü buluşmuş.

Ayacucho: Peru’nun orta bölgesi. Keçuva dilindeki anlamıyla Aya kuşo (köşe).

Barranquilla: Kolombiya’nın kuzeyinde bir liman şehri. Baran yani Yağmur Köyü.

Belem: Kuzey Brezilya’daki Betlehem. Amazon Deltası şehirlerinden..

Bucaramanga: Kolombiya’da bir şehir. Bucara yada Bukara Manga-sı.

Cancun: Meksika’nın güneybatı cunda bir şehir. Maya dilinde Kaan Kun olarak telaffuz ediliyor ve ‘yılan yuvası’ anlamında.

Caracas: Karakaş, Venezüella’nın başkenti ve en büyük şehri. Diğer adıyla şehirlerin sultanı (La Sultana del Avila).

Caribbeans(Karayipler): Meksika Körfezi’ndeki (Karayip Denizi) Küba, Haiti, Jamaika, Dominik gibi büyük adalarla Bahamalar, Antiler gibi takımadaların ve Turks and Caicos gibi küçük ama ilginç adalar konfederasyonu. İsmi de Garip..

Cayenne: Fransız Guyana’sındaki şehir ve nehir. Adı Apaçi Çayenlerinden geliyor; bizdeki Cayan ve Çayanlar gibi..

Chacaltaya: Dünya’nın en yüksek yeri Bolivya’da; Çakal-tay-lı. Tam 5 bin 130 metrede yaşamaya kimler cesaret edebilir sizce?

Chaco: Kuzey Arjantin’in bir ili; Keçuva dilinde Kaço, kaçan (av) demek. Vilayette Toba dili de konuşuluyor. Bizim Tuva/Tubalarla akraba olmasın.

Coban: Orta Guatemala’da bir şehir, Keçi Dili’nde okunuşu; Koban. Şehrin yarısı Keçi Kızılderilisi..

Cocama: Kukumav, Brezilya’da Kukamaca konuşan yerlilerin şehri.

Cucuta: Kukuta; Kolombiya’da bir şehir. Trabzon’un Araklı İlçesinde de bir benzeri var. Bize her yer akraba..

Cumana: Kumana; Venezüella’da bir şehir. Eskiden İspanya’dan taşınan Yeni Endülüs Vilayeti’nin merkeziydi, artık Sukre Eyaleti’nin merkezi. Hemen yakınında bir de Cumanacoa / Kumanakova var. Kuman rüzgârı Avrasy üzerinden Amerika’ya da ulaşmış.

Curaçao: Venezüella sahilinde yerel söylenişle Curaçağan Adası. Ada halkı Aravakça (Arahuacan) konuşur.

Çapultepe(Chapultepec): Meksika’nın başkenti Meksiko City’nin doğu ve batı uçlarını oluşturan iki semt. Çapul ve Tepe’ye bakarsanı ha Aztek-Maya kültürü, ha Türk kültürü.

Çiğnik(Chignik): Alaska’nın Aleut Dağları dibindeki küçük limanı; Çiğnenmiş anlamında.

Ensenada: Meksika, Arjantin, Şili ve Porto Riko’da bulunan kentlerden. İspanolca da olsa Ense(n) ve ada-lı.

Iquique: Şili’nin Tarapak Bölgesi’nde bir il İkiiki. Bir yanında Atakum Çölü var, içinde yaşayanlar ise Çangolar.

Jinotepe: Nikaragua’nın ve Bşakent Managua’nın güneyinde bir kasaba; Cin’li Tepe’siyle meşhur yada Yin(o)Tepe.

Kaborka(Caborca): Meksika’nın ABD sınırındaki Sonora Eyaleti’ne bağlı kentlerden biri, Azteklerin Odham kolundan. Kaburga kenti..

Kalama(Calama): Şili’nin kuzeyinde Atakama Çölü’ne yakın bir şehir ve ismi Kunza yerlilerinden geliyor. Bkz: Pakistan-Keşmir; Hunza Türkleri.

Kampeçe(Campeche): Meksika’nın Güneydoğusunda ve Yucatan sınırında bir eyalet, Mayalardan yadigar. Kam-peçe, imam-örtüsü yada kel-şaman anlamı uyandırıyor. 

Karayip Denizi(Caribbean Sea): Güney ve Orta Amerika ile Antiller arasındaki denizin adı ve ismini Karipler yerli halkından almış. Aslında kuşbakışı görünümü de Garip-fasulye gibi.

Karmaklar(Charmacks): Kanada’nın Yukon Özerk Bölgesi’nde Karmaklar’a özgü bir yerleşim yeri.

Kaskad Dağları(Cascade Mountains): ABD’nin kuzeybatısından Kanada’ya uzanan sıradağlar. Ekoloji eksenli Kaskadya bağımsızlık hareketi bile var.

Kayak Adası(Kayak Island): Alaska’nın güney ucunda bir ada. Muhtemelen ismi ön Türklerce verilmiş.

Kobuk Nehri: Alaska’nın Çukçi Denizi’ne dökülen nehirlerinden; Kopuk.

Koyukuk Nehri: Bering Denizi’ne dökülen Yukon Nehri’nin kollarından bir Alaska akarsuyu; Koyu-kuk.

Kuljakan(Culiacan): Batı Meksika’nın önemli şehirlerinden biri, Tamazula ve Humaya nehirlerinin birleşim yerinde. Doğu Türkistan’daki Gulca/Kulca gibi bir can/kan taşıyor olmalı.

Macara: Ekvador’un en güneyinde, Peru sınırındaki kanton. Bizim Macarların bir uzantısı sanki. Macara Spor Kulubü’nün oyuncuları arasında İsrael Çango, Omar Guerra, Jose Kamaço, Armando Osma ve Arturo Mina gibi isimler var.

Maracay: Venezüella’nın Başkent’e yakın büyük şehirlerinden; Marak-ay veya Mar-akay.

Mazatlan: Meksika’nın batısındaki Aztek (Nahuatl) şehirlerinden biri; Geyikli anlamına geliyor. Mazatek’lerden isimlenmiş..

Ometepe: Nikaragua’nın aynı isimli Büyük Gölünün ortasındaki dağlık adanın adı; Ome-Tepe.

Panama: Orta Amerika’nın ortasında hem boğaz, hem ülke. Aynı isimde çok şehir var ama Panama Devleti’nin büyük bir kahramanı var: Omar Efrain Torrijos (Ömer İbrahim Toroğlu)

Salta: Arjantin’in en kuzeyindeki il; Valisi de Jean Manuel Urtubey.

Sullana: Kuzeybatı Peru’da bir vilayet. Yanından Çıra (Chira) Nehri geçiyor ve yakınında Ayabaca İlçesi var. “Sallana, sallana; sallan gel bana”

Tacna: Peru’nun en güneyindeki Aymara ve Keçuva bölgesi. Bildiğiniz Tekne ve denize de nazır. 

Talara: Kuzeybatı Peru’da ve Sullana’ya komşu vilayet. Dalar veya tel arar bir hali var.

Talca: Orta Şili’de bir şehir. İsmi Mapuçe yerlilerince verilmiş, bizim de Kandıra gibi Türkmen yörelerimizde bolca Dalca var.

Tarauaca: Yine Brezilya’nın Akre Bölgesi’nde bir il. Tara-ovaca, Tarav-aca, Tarovaca gibi okumalar mümkün.

Tehuantepec Körfezi: Meksika’nın en güneyindeki körfez ve aynı isimli kent.  Zapotek Dilinde Şeytan-Tepe yada Vahşi-Tepe anlamına geliyor.

Temuco: OrtaŞili’de, Arokanya’da bir kent. Yine bir Mapuçe şehri, Temu-su anlamına geliyor. Dünyaca ünlü şair Pablo Neruda’nın memleketi.

Tepik (Tepic): Batı Meksika’da meşhur kâşif Nuno de Guzman’ın kurduğu şehir. Aztek Tepiği, Orta Asya’daki Türk futboluna da tepmekten ötürü Tepik adı verilirdi.

Tucuman: Arjantin’in kuzeyinde bir il; Keçuva dilinde Yukuman. Tukuman, tokluğa da dokumaya da vurgu yapıyor.

Tunca (Tunja): Orta Kolombiya’da bir şehir, Boyaca Eyaleti’nin de merkezi. Bir tane de Bulgaristan’da var, nehri bizden geçen. Hunza şehri Tunca Türklerde hem isim hem soyisim olarak kullanılır. Orta Asya’nın güneyindeki Hunza Türklerinin Güney Amerika’nın kuzeyine nasıl gittiği ise bir muamma.

Turlock:Kaliforniya Eyaleti’ne bağlı ilçelerden. Aslı İrlanda’da Turlough olarak var ve Turlach olarak da telaffuz ediliyor. Turlak yada Torlak gibi..

Ucayali: Peru’da bir nehir ve yarım milyonluk bir bölge; merkezi Pucalpa / Pukalpa. Dört ilinden ilki; Atalaya. Bölgenin yarısı İspanyol, yarısı yerli (Aymara, Keçuva, Aravakan..)

Yakutat:Alaska’nın Kanada sınırında bir yerleşim yeri ve körfezin adı. Bizim Yakut kelimesinin çoğulu, yani buralar da Türk.

Yucatan (Yucatan): Meksika’nın doğusundaki yarımada, körfez ve 2 milyonluk eyalet. Mayan dilinde bir kelime ve Kabah ile Kukulkan Tapınağı’nın bulunduğu diyar. İki kez kurulan Yukatan Cumhuriyeti, Meksika’nın kurucu unsurlarından biri.

Yukon: Kanada’nın kuzeybatısında Irak büyüklüğünde Özerk Bölge ve Plato ve Nehir adı. Eskimo topluluklarından ve Türklerle akraba olanlardan biridir Yukonlar.

Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.

 



[1] Yani Bolivya, Peru ve Şili’deki Aymaralar (mesela Evo Morales).

 

Sosyal Medyada Paylaş:

Facebook PaylaşımıTwitter Paylaşımı

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile