Millî Mücadele’de Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti - Sivas

Millî Mücadele’de Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti

PROF. Dr. BEKİR SITKI BAYKAL

Türk kadınlarının Millî Mücadele’ye büyük kararlılıkla katılışını gösteren en önemli olay, merkezi Sivas’ta olmak üzere “Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti”nin kuruluşudur. Bu cemiyet Sivas Valisi Reşit Paşa’nın eşi Melek Reşit Hanım ve arkadaşları tarafından Sivas’ta kurulmuş, kısa sürede Anadolu’nun muhtelif şehirlerinde Merkez’e bağlı birçok şubeleri açılmıştır**. Düşman işgallerini büyük bir hassasiyet ve dikkatle izleyerek itilâf Devletleri ve İstanbul Hükûmeti’ne karşı zaman zaman protestonameler yayımlayan, Millî Orduya para ve mal yardımı kampanyaları açan, Millî Mücadele için Anadolu’ya geçenlere kutlama mesajları gönderen bu cemiyet Kurtuluş Savaşı boyunca Türk kadınlığının iftihar edeceği büyük hizmetler görmüştür. Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti, hizmetleri esnasında daimî surette Heyet-i Temsiliye ve Ankara Hükümeti ile ilişkilerini sürdürmüş ve Mustafa Kemal Atatürk’ün büyük takdirini kazanmıştır.

Bu yazımızda, Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti’nin kuruluşu, Heyet-i Temsiliye ve Mustafa Kemal Paşa ile yazışmalarına dair bazı belgeler sunuyoruz. ***

I


Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti Yönetim Kurulu’nun Sivas Valiliğine verdiği, Cemiyetin kuruluşu ile ilgili 7 Aralık 1919 tarihli dilekçe:

Huzûr-i Sâmi-i cenâb-ı Vilâyetpenâhîye

Atufetlû Efendim Hazretleri

Mütekaddim 26 Teşrin-i sâni 335 tarihli beyanname ile keyfiyet-i teşkili arz olunan ve merkez-i idaresi şimdilik Melek Reşit Hanımefendinin haneleri bulunan Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti’nin heyet-i idaresi esâmisinin bir kıt’a listesi ile Cemiyetin mührüyle musaddak iki nüsha nizâmnâmesi merbuten takdim kılınmış olmakla iktızây-ı nizamîsinin îfâsı hususuna müsaade buyurulması babında emr ü ferman hazret-i menlehü’l-emrindir.

7 Kânun-ı evvel 335

 

 

Reise-i evvel

 

Melek Reşit

 

Reise-i sâni

 

Samiye

Kâtibe

 

Şefika Kemal

 

Veznedar

 

Emine

II


Sivas Valisi Reşit imzasıyla, Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti’nin verdiği dilekçe ve eklerinin alındığını bildiren belge:

Hukuk-ı mukaddese-i Osmaniyeyi muhafaza hususundaki makasıd-ı âliye kadınların da iştirakini te’min için bir mev’ize iradı zımnında şehr-i hâlin yirmi sekizinci cuma günü saat sekizde Kal’a-i atîk mahallesindeki Numune Mektebinde bir içtimâ’ akd etmek üzere Sivas înâs Darüleytâm müdiresi Makbule Hanım ile Mektubî mümeyyizi Ali Efendinin refikası Ayşe Hanımlar tarafından verilen istidaname ile beyanname ahz edildiğini mübeyyin ilmühaberdir.

27 Teşrin-i sâni 335

Sivas Valisi

 

Mehmet Reşit

 

III


Vali Reşit imzasıyla, “Sivas Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti”nin kuruluşunun yürürlükteki yasalara uygun olduğunu bildiren g Aralık igig tarihli belge:

Vilâyât-ı Şahane-i şarkiyyenin müdafaa-i hukuk-ı milliyyesi ile temin-i ümranı emniyyelerine hadim ve merkezi Sivas şehri olmak, icabında bütün Anadolu’da birer müstakil şubeleri bulunmak üzere (Sivas Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti) teşkil ettiklerinden bahisle makam-ı vilâyete beyanname i’tâ eden Sivas valisi Reşit Paşa Hazretlerinin refikası Melek, Defterdar Tevfik Bey refikası Sâmiye, Jandarma Tabur kumandanı Kemal Bey refikası Şefika, Çankırı memlehası müdürü Raif Efendi refikası Emine Hanımların cemiyet teşkili için lâzım gelen evsaf-ı kanuniyeyi hâiz bulundukları ve cemiyet teşkilinin ta’rifât-ı kanuniye dairesinde ifâ edildiği anlaşılmakla işbu ilmühaber tanzim olunarak i’tâ edildi.

9 Kânun-ı evvel 335

Sivas Valisi

 

Mehmet Reşit

 

IV


Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti Yönetim Kurulu’nun, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Başkanı Mustafa Kemal Pasa’ya “Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti” adıyla bir demeğin kurulduğunu bildiren 12 Aralık 1919 tarihli yazısı:

Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Reis-i Muhteremi Mustafa Kemal Paşa Hazretlerine

Muhterem ve mübeccel kardeşlerimiz!

Sizleri kendimize rehber ittihaz ederek Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti namiyle bir cemiyet teşkil ettik. Nizamnamemizi takdim ile kesb-i mübâhât eyliyoruz. On altı kişiden mürekkep bir heyet-i idare-i fa’âleden müteşekkil olan bizler bütün hemşirelerimizi cemiyetimizin âzay-ı tabiiyesinden addediyor ve bir taraftan da kendilerini resmen cemiyetimize kayd ediyoruz. Şu birkaç günlük mesâimizde cemiyetimizin sekiz yüzden fazla âzası mukayyed bulunuyor ve pek yakın zamanda ümid ediyoruz ki Sivas’ta azamız olmayan hiçbir hemşiremiz kalmayacağı gibi bütün Anadolu’daki hemşirelerimizi de her vilâyette birer müstakil cemiyet teşkiliyle kendimize iştirak ettireceğimiz ümid-i kavîsindeyiz. Maksat müdafaa-i vatandır. Biz hemşireleriniz de siz muhterem kardeşlerimizle beraber olacağız, yahut beraber yaşamak hakkını kazanacağız ve bugünden itibaren cemiyetimiz muhterem kardeşlerimizin vatanî her emirlerini ifâya bir dakika tereddüd etmeyerek hazır olduğumuzu arz ile bizleri vazifemizde teşcî’ edecek ma’nevî müzaheretlerinize dâimen intizâr, eyler nâ-mütenahî hürmetlerimizin kabulünü istirham eyleriz.

12 Kânun-ı evvel 335

 

Reise-i evvel

 

Melek Reşit

Reise-i sânî

 

Samiye Tevfik

Kâtibe-i mes’ûle

 

Şefika Kemal

 

Veznedar

 

Emine Raif

Aza

 

Neyyire

 

Aza

 

Ayşe

Aza

 

Nuriye

 

Aza

 

Makbule

Aza

 

Tacürrical

 

Aza

 

Behire

Aza

 

Memduha

Aza

 

Kamer

Aza

 

Şerife

Aza

 

Ferruh

Aza

 

Safiye

Aza

 

Ayşe Şuhude

V

 

Mustafa Kemal Paşa’nın, Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti’nin 12 Aralık igig tarihli yazısına verdiği 13 Aralık 1919 tarihli cevap:

 

Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti Heyet-i İdare-i Muhteremesine

Cemiyet-i muhteremelerinin teşkilâtına ait nizâmnâme ve bunun melfûf bulunduğu tezkere-i afîfaneleri Heyet-i Temsiliyece kıraat olundu. Anadolu’nun bilhassa pek büyük inkilâplara muhtaç olan kadınlık hayatında âtiyen pek büyük âsâr-ı terakki ve intibah va’d eden bu şayan-ı takdir teşebbüs, memleketin her türlü selâmet ve saadetini gaye edinmiş olan heyetimizin bihakkın müstelzim-i şükranı oldu. Türk kadınlarının nezaket ve ciddiyet-i mefkureleri şefkat ve uluvv-i cenâb ile memzûc fedakârlıkları bu gibi içtimaî vesilelerle tezahür ettikçe bütün cihan nazarında, husûsiyle Avrupa’nın bize muhalif olan efkâr-ı umumiyesi muvacehesinde müstakbelin asrî bir Türkiyesine vücut verecek kabiliyet-i milliyemizi isbat edeceğinden menâfı’-i milliye ve vataniyede hanımefendilerin de müşâreket-i fikriye ve ruhiyesi memleket namına mucib-i iftihardır. Fazilet ve fedakârlık gibi meziyetlerin sevâik-i ahlâkiye ve mâneviyesi meyânında kadınlığın ve ona ait hissiyatların pek büyük bir mevkii olduğuna nazaran hanımlarımızın mesâi-i milliyede metanet ve ciddiyetle terakkileri erkekler için medâr-ı teşvik ve ensâl-i müstakbele için de nümûne-i imtisal olacaktır. Bundan dolayıdır ki Sivas hanımlarının gösterdiği şu fedakârlığı bütün Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri merkezlerine ta’mîm ederek bütün Türk hanımlarının da aynı eser-i hamiyyeti ibraza davet olunmasını muvafık bulduk. Bilumum Anadolu hanımları tarafından derhal kabul edileceğine emin olduğumuz bu teşebbüsün birinciliği şerefini ihraz buyurmuş olmalarından dolayı Sivas hanımları cidden sezâvâr-ı tebriktir. Hissiyât-ı medeniye ve içtimaiyemiz namına pek mes’ut atîler va’deden teşebbüsât-ı muhteremelerinde her türlü müzaherete ve her türlü emre müheyya ve muntazir olduğumuzu arz ile takdim-i ihtiramât eyleriz Efendim.

13 Kânun-ı evvel 335

Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk

 

Cemiyeti Heyet-i Temsiliyesi

Mustafa Kemal

 

VI


Melek Reşit ve Şefika Kemal imzalarıyla, vilâyetlere ve kazalara yazılıp Sivas’ta Kadınlar Cemiyetinin kurulduğunu bildiren ve kendilerinin de benzeri dernekler kurmalarını isteyen 18 Aralık igig tarihli genelge:

Atufetlû Efendim Hazretleri

Merkezi Sivas’ta bulunan ve heyet-i idare-i fa’alesi onaltı hanımdan mürekkep olan Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti, nizamnamesini huzûr-i sâmîlerine leffen takdim ile kesb-i mübâhât eyler. Bütün islâm hemşirelerimizi cemiyetimizin a’zay-ı tabiiyesinden addedip kendilerini resmen cemiyetimize kaydediyoruz. Şu birkaç günlük mesâimizle cemiyetimizin sekiz yüzden fazla a’zası mukayyed bulunuyor ve pek yakın zamanda ümid ediyoruz ki Sivas’ta a’zamız olmayan bir hemşiremiz kalmayacaktır. Vesâtat-ı âsafileriyle dahil-i daire-i memuriyetiniz menâtıkında bulunan hanımefendi hemşirelerimizi bu eser-i hamiyyete iktidâya davet ediyoruz. Mesâi-i milliyede metanet ve ciddiyetle çalışacak olan Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyetlerini orada da bir ân evvel emr-i teşkili ile icrây-ı faaliyet eylemekte bulunduklarına dair tebşirât-1 âlilerine intizâren takdim-i hürmet-i mahsûsa eyleriz, olbabda emr ü ferman hazret-i men lehül-emrindir.

18 Kânun-ı evvel 335

Kâtibe-i mes’ûle

Şefıka Kemal

Reise-i evvel

Melek Reşit

VII


Melek Reşit ve Şefika Kemal imzalarıyla, Kilis’teki Fransız komutanının İtilâf Devletleri siyasî temsilcileri nezdinde protesto edildiğini ve İstanbul Hükûmeti’nin bu konuda yeniden girişimlere davet olunduğunu Mustafa Kemal Paşa’ya bildiren 3 Ocak 1920 tarihli telgraf:

Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Heyet-i Temsiliyesi Riyaset-i Aliyesine

Muhterem Paşa Hazretleri,

17 numaralı İrade-i Milliye ceridesinde görülen, Kilis sokaklarına Fransız işgal Kumandanının ta’lik etmiş olduğu beyannameyi cemiyetimiz Dersaadet’teki itilâf mümessilleri nezdinde hemen telgrafnâmelerle protesto ettiği gibi Heyet-i Vükelâyı bu babda teşebbüsât-ı cedîdeye da’veti akdem-i vezâifinden bilerek icra eylediğini kemal-i hürmetle arz eder ve protestonamelerin bir suretini leffen takdim eyleriz efendim.

3 Kânun-ı sanî 336

Kâtibe-i Mes’ûle

Şefika Kemal

Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti

Reise-i evveli

Melek Reşit

VIII


Heyet-i Temsiliye adına Mustafa Kemal Pasa imzasıyla, Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyetinin İtilâf temsilcileri nezdinde Adana’da Fransızların yaptıkları zulümleri protesto etmiş olmasından duyulan memnunluğu belirten 4 Ocak ig20 tarihli takdir ve teşekkür yazısı:

Sivas’ta Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyetine

Fransızların Adana’da ahali-i îslâmiyeye reva gördükleri itisafâtdan dolayı İtilâf mümessilleri nezdinde vâki protestonamelerine ıttıla hasıl oldu. Türk kadınına, Müslüman kadınına has olan hissiyât-ı necîbe-i vataniye ile şefkat-ı aliye-i insaniyenin menba-ı feyz-i intişarı olan Cemiyetinize Heyet-i Temsiliyemiz arz-ı şükran ve minnetdarî eyler. Millet, böyle kızkardeşlerini vahdet-i mukaddesenin pişvâsı görmekle mücahede-i meşrûasında azm ve imanının bir kat daha rasânet bulduğunu idrâkle mesuttur.

4 Kânun-ı sanî 336

Heyet-i Temsiliye namına

 

Mustafa Kemal

 

IX


Mustafa Kemal Paşa imzasıyla, İzmir’in Yunanistan’a katılması hazırlıklarına hız verildiğini bildiren ve bunun tüm ulusal kuruluşlarca İtilâf Devletleri ve Amerika temsilcileri nezdinde şiddetle protesto edilmesini isteyen bir genelge:

İzmir’in Yunanistan’a ilhakını tacil maksadiyle ihzarâtda bulunulmakta olduğu teeyyüd etmektedir. Emr-i vâki’ hususunda azîm mitingler ve protestolarla Aydın cephesindeki kuvây-ı milliyenin taarruzî harekete geçmesi lüzumu bundan evvel arz edilmişti. Şimdi bilumum heyet-i merkeziyeler tarafından şiddetli bir lisanla Düvel-i İtilâfiye ve Amerika mümessillerine işbu istihzârâtı protesto etmek siyâseten mûcib-i fâide görülmektedir. Protestonâmede bilhassa işgalden evvel vilâyâtımızda asayişin mükemmel ve Müslümanlar sükûn içinde sulha muntazır iken bilâ sebep asayişin te’mini bahanesiyle yapılan Yunan işgalinin Mütelifîn heyetlerinin itirafı veçhile yağma, harîk, taarruz, katliâmdan mürekkeb netâyic-i vahşiyâne ve fecîâneye sebebiyet verdiği ve bu halin bütün şiddetiyle devam etmekte bulunduğu, milletin bu haksız işgallere ve bu vahşi hunharlara karşı meşru olarak başladığı mücadeleye devamının pek tabiî olduğu ve bu halin temadisi halinde memleketimizin vesâit-i muhtelifeye müracaata mecbur kalacağı ve bunun ise selâmet-i cihan için tehlikeli olacağı ve bundan terettüb edecek mes’uliyetin doğrudan doğruya işgali takrîr ve tertib eyleyenlere râci’ olacağı Anadolu’da ikinci bir Makedonya ihdasına asla müsâade etmeyeceğimizi, binâenaleyh bu haksızlığın bir ân evvel tashihi ile işgalin hemen defi gibi esâsâtın münderiç olması şayan-ı tavsiye görülmektedir.

Heyet-i Temsiliye namına

 

Mustafa Kemal

 

Sivas Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti Riyasetine

Heyet-i Temsiliyeden mevrûd şifre sureti bâlâya nakl edilmiştir. Yukarıda münderiç esasât dairesinde cemiyet-i aliyeleri tarafından protesto keşide edilmesi sevgili izmir’imizin tahlîsi nâmına rica olunur Efendim.

Sivas Heyet-i Merkeziyesi nâmına

 

İmza

 

X


Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyetinin, son onbeş gün içinde yapmış olduğu çalışmalara ilişkin belgelerin, bilgi edinilmek üzere, Heyet-i Temsiliye Başkanlığına gönderildiğini bildiren 21 Ocak 1920 tarihli yazısı:

Ankara’da Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Heyet-i Temsiliyesi Riyâset-i Aliyesine

Muhterem Efendim!

Cemiyetimizin şu onbeş günlük mesâisini, başlamış olduğumuz bu vatanî vazifede bize rehber olan bütün mücâhit kardeşlerimize bildirmeyi cemiyetimiz kendine en büyük, en şerefli vazife addeder. Çekilen protesto telgraflarının birer suretlerini manzûr-ı âlileri buyurulmak üzere leffen takdim ediyoruz. Bu vesileyle bütün hemşireleriniz size namütenahi hürmetlerini takdim ediyoruz. 21 Kânun-ı sanî 336

Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti

Reise-i evveli

Melek Reşit

Kâtibe-i mes’ûle

Şefîka Kemal

XI


Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyetinin, kendisini uyaran Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Sivas Heyet-i Merkeziyesine teşekkürlerini sunan ve çeşitli yerlere çekilen protesto telgrafları örneklerinin yollandığını bildiren 21 Ocak 1920 tarihli yazısı:

Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti

 

Sivas Heyet-i Merkeziyesi Riyâset-i Aliyesine

Efendim!

11 /1 /336 tarihli iş’âr-ı âlilerine arz ve cevaptır.

Makamât-ı lâzimeye keşidesi icap eden protesto telgrafhâmeleri hususunda heyet-i muhteremelerinin vâki’ irşâd ve ikazına arz-ı şükran eyleriz. Olbabda keşide olunan telgrafnamelerin suretleri Irade-i Milliye ceridesinde manzûr-ı âlileri buyurulacaktır Efendim

21 Kânun-ı sanî 336

Anadolu Kadınlara Müdafaa-i Vatan Cemiyeti

Reis-i evveli

Melek Reşit

Kâtibe-i mes’ûle

Şefika Kemal

XII


Mustafa Kemal Paşa’nın, Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti tarafından yollanan belgelerin alındığını, teşekkür ve tebriklerini bildiren 21 Ocak 1920 tarihli yazısı:

Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti Heyet-i Merkeziyesine.

Tahrirât-ı aliyelerini memnuniyet ve iftiharla aldık. Teşebbüs-i vatanperverânelerini takdir ve tebrik eyliyoruz Efendim.

21 Kânun-ı sanî 336

Heyet-i Temsiliye namına

 

Mustafa Kemal

 

XIII


Melek Reşit ve Şefıka Kemal imzalarıyla, Fransız ve Ermenilerin Maruftaki canavarlıklarının derhal telgrafla İtilâf Devletleri temsilcileri nezdinde protesto edildiğini ve İstanbul Hükûmeti’nin uyarıldığını Heyet-i Temsiliyeye bildiren 2 Şubat 1920 tarihli yazı:

Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Heyet-i Temsiliyesi Riyâset-i Aliyesine

Muhterem Efendim!

Fransızların ve Ermenilerin Maraş’ta din kardeşlerimize reva gördükleri canavarlıkları derhal telgrafnâmelerle İtilâf mümessilleri nezdinde protesto edildiği gibi, Heyet-i Vükelâyı da ikaz edecek telgraf keşide edildiği ve protesto telgrafhâmelerinin birer suretleri takdim olunduğu en derin hürmetlerimize tevdîan arz olunur Efendim.

2 Şubat 336

Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti

Kâtibe-i mes’ûle

Şefıka Kemal

Reise-i ulâ

Melek Reşit

XIV


Heyet-i Temsiliye adına Mustafa Kemal imzasıyla, Maraş’ın Kayabaşı mahallesinde oturan Bitlis defterdarının eşi hanımın saldırgan düşmana karşı gösterdiği olağanüstü kahramanlığı bildiren 3 Şubat 1920 tarihli telgraf:

Sivas Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti Heyet-i Riyasetine

Maraş’ın Kayabaşı mahallesinde sakin Bitlis defterdarının haremi Hanım İslamların hûn-ı ma sûmunun nâ-hak yere akıtılmasından ve birçok hânmânların söndürülmesinden galeyana gelerek hanesinden açtığı mazgaldan dindaşlarımızı imha için islâm mahallâtına saldıran düşmanlara ateş açarak akşama kadar sekiz düşmanı telef muvaffak olduğu ve akşam üzeri erkek elbisesiyle ve kemal-i cür’etle muhafaza-ı ırz ve can kaygusu ile silâha sarılmış bulunan mücahidîn-i tslâmiye sunûfuna iltihakla bilfiil müsademâta iştirak eylemekte bulunduğu bildirilmiştir.

3 Şubat 336

Heyet-i Temsiliye namına

 

Mustafa Kemal

 

XV


Heyet-i Temsiliye adına Mustafa Kemal Paşa imzasıyla, Amasya, Erzincan, Kayseri ve Bolu’da Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti heyet-i merkeziyelerinin kurulmuş olduğunu Sivas’a bildiren 6 Şubat1920 tarihli telgraf:

Sivas’ta Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti Riyaset-i Aliyesine.

Amasya, Erzincan, Kayseri ve Bolu’da Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti heyet-i merkeziyeleri teşekkül eylediği bildirilmekle ma’rûzdur Efendim. 6 Şubat 336

Heyet-i Temsiliye namına

 

Mustafa Kemal

 

XVI


Sivas’ta Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti’nden Mustafa Kemal Paşa’ya sunulmak üzere Ankara Valiliğine gönderilen ve Maraş’ta düşmanla çarpışan mücâhitlerimize yardım için iane toplandığını, yarım saat içinde üçyüz Ura elde edilmiş bulunduğunu bildiren 7 Şubat 1920 tarihli şifre:

Ankara Vilâyetine

Mustafa Kemal Paşa Hazretlerine takdim olunacaktır.

Evvelce vâki’ olan da’vet ve ilân üzerine dünkü cuma günü Sivas’ın İslâm kadınları Çifteminare kurbundaki Numune Mektebinde bil-içtimâ’ sevgili vatanımızın selâmeti için yedi hafız tarafından devr-i hatm-ı şerif tilâvetini ve müheyyic nutuklar iradını müteakib Maraş’taki din kardeşlerimizi kurtarmak üzere oraya şitâb eden kuvay-ı milliye efrâd-ı hamiyyetperverânına bir hediye-i nâçiz olarak aramızda iane cem’ine teşebbüs edilmiş ve yarım saat zarfında üçyüz lira nakden toplanarak ondan fazla miktarı da taahhüt altına aldırılmış ve tahsilatının ikmalinde toptan Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Sivas heyet-i merkeziyesine tevdii mukarrer bulunmuş olduğu ihtiramât-ı mahsûsamıza terdîfen berây-ı malûmat arz olunur.

7 Şubat 336

Sivas’ta Anadolu Kadınları

 

Müdafaa-i Vatan Cemiyeti

 

XVII


Melek Reşit ve Şefika Kemal imzalarıyla, 6 Şubat 1920 günkü genel kurul toplantısında toplanan yardım parasının nerelere verildiğini Ankara’da Heyet-i Temsiliye Başkanlığına bildiren yazı:

Ankara’da: Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Heyet-i Temsiliyesi Riyâset-i Aliyesine

10/2/36 şifreli cevabnâme-i telgrafîde âmâl-i milliyenin temâmî-i teminine can, mal ve hatta evlâd ve ayal feda eden kardeşlerimiz müzaheretine olan mesâimizin lütfen mazhar-ı taltif buyurulmasından mütevellid şükranlarımızı hâk-i pây-ı devletlerine takdim ederiz. 6 Şubat 336 cuma günkü içtimamızda ve onu takip ederek bugüne kadar devam eden mesâi neticesinde beşyüz liraya baliğ olan ve münhasıran cemiyetimiz efradı tarafından verilen iâne-i nakdiye: 300 Müdafaa-i Vatan Sivas şubesine 100 izmir felâketzedelerine (vilâyet vasıtasıyla) 100 İhtiyaten cemiyet kasasına 500 olarak tefrik ve mahallerine teslim ve irsal kılındığı arz ve muvaffakıyât-ı mütevâliye-i vatanperverîlerine dua eyleriz Efendim.

15 Şubat 336

Kâtibe-i mesule

Şefika Kemal

Reise

Melek Reşit

XVIII


Heyet-i Temsiliye adına Mustafa Kemal imzasıyla, Maraş olayları karşısındaki tutumundan dolayı Sivas Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyetine gönderilen 10 Şubat 1920 tarihli övgü ve teşekkür yazısı:

Sivas Valisi Reşit Paşa Hazretlerine

Sivas Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyetine:

Fecî kıtallere, tecâvüzlere maruz kalan Maraşlı kardeşlerimizin imdadına şitâb eden fedakâr kuva-yı milliye efradı hakkında Sivas Hanımlarının yaptıkları tezahürata ve ibraz buyurulan âsâr-ı hamiyyet ve şefkata arz-ı şükran eyleriz. 10 Şubat 336

Heyet-i Temsiliye namına

 

Mustafa Kemal

 

XIX


Mustafa Kemal Paşa’nın, Sivas Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti’nden gelen 15 günlük çalışma raporları için 13 Şubat 1920 tarihli teşekkür yazısı:

Sivas Valisi Reşit Paşa Hazretlerine

Sivas Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti Riyasetine:

Cemiyet-i muhteremelerinin onbeş günlük hülâsa-i mesâisini havi raporlarını büyük bir şükran ile aldık. İstihlâs-ı vatan uğrunda ibzal buyurulan nezihâne ve necibâne mesâinizin meşkûr olmasını ve bizlere büyük bir ümmid-i teşcî’ veren mücahedâtınızın muvaffakiyât-ı mütevâliyeye mazhariyetini temenni eyleriz Efendim. 13 Şubat 336

Heyet-i Temsiliye namına

 

Mustafa Kemal K.

20 K. vekili Mahmut.

 

XX


Melek Reşit ve Şefıka Kemal imzalarıyla, 6 Şubat 1920 günü toplanan paradan 338 liranın Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Sivas heyet-i merkeziyesi emrine verildiğini bildiren 15 Şubat 1920 tarihli yazı:

Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Sivas,Heyet-i Merkeziyesi Riyâset-i Aliyesine

Efendim!

Vatanı müdafaa ve gaye-i millîyi tatmin için her türlü icabâtda bulunan heyet-i aliyelerine Cemiyetimiz elinden gelebilen muâvenet-i nakdiyeyi a’zası meyanından topladığı üçyüz lirayı takdim ile arz-ı müzaheret eyler. Belediye reisi Beyin haremleri Hanım tarafından cemiyetimiz namına heyet-i aliyelerine verilmiş olan otuzsekiz liranın zammiyle 338 liralık bir makbuzun i’tâ buyurulmasını rica ile te’yid-i hürmet eyleriz Efendim.

15 Şubat 336

Kâtibe-i mes’ûle

Şefıka Kemal

Sivas Anadolu Kadınları Müdafaa-i

Vatan Cemiyeti Reise-i Ulâsı

Melek Reşit

XXI


Melek Reşit ve Şefika Kemal imzalarıyla, Osmanlı Ayan ve Mebuslar Meclislerine çekilen telgrafın bir örneğinin sunulduğuna ilişkin Heyet-i Temsiliye’ye 27 Şubat1920 tarihli yazı:

Ankara’da: Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Heyet-i Temsiliyesi Riyasetine

Muhterem Efendim!

Meclis-i Mebusânın küşâdı ve sulhumuzun takarrubu münasebetiyle cemiyetimizin kuvve-i teşriiyyemizden talep eylediği mevâdda dâir keşide olunan telgrafnâmenin bir suretini beray-ı malûmat leffen takdim ile teyid-i hürmet eyleriz Efendim.

27 Şubat 336

Kâtibe-i mes’ûle

Şefika Kemal

Anadolu Kadınları Müdafaa-i

Vatan Cemiyeti Reise-i Ulâsı

Melek Reşit

XXII


Heyet-i Temsiliye adına Mustafa Kemal Paşa’nın, şimdiye kadarki ulusal direnişimizin meyvaları görülmeğe başladığını, ulusal amaçlarımıza uygun bir barış umudu belirdiğini, bundan sonra da daha sıkı bir birlik içinde çalışmamız gerektiğini, ancak bu sayede istenen nitelikte bir barış elde edilebileceğini anlatan 22/23 Şubat 1920 tarihli genelgesi:

Sivas’ta Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyetine

Avrupaca şerâit-i sulhiyenin lehimizde tâdil olunmakta ve hakk-ı hayat ve istiklâlimizin tasdik edilmek üzere bulunduğuna dair her taraftan tebrik ve teşekkür telgrafları almaktayız. Milletimizin azim ve sebatı ve kuvâ-yi milliyenin mukavemet ve fedakârlığı âmâl-i milliyeye mutabık bir sulha nâiliyetimizi ümmid ettirmektedir. Teşkilât-ı milliye milletimizin sine-i ittihad ve vifakında pâydâr oldukça mevcudiyet-i milliyemizin bütün cihan-ı medeniyetçe mazhar-ı tasdik ve hürmet olacağına şüphem yoktur. Binâenaleyh Heyet-i Temsiliye râsime-i halâsın tes’idini vatan ve milletimizin hakk-ı hayat ve istiklâlinin bilfiil ve tamamen tasdik edileceği güne ta’lik eder ve şimdiye kadar memleket ve mukadderatımızın müdafaası uğrunda te’yid ve tevfik olunan vahdet ve tesânüdün netice-i mes’udeye kadar daha kavî bir iman ve muhabbetle isbat ve izhâr edilmesini ta’mîmen rica eyleriz.

22/23 Şubat 336

Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk

 

Cemiyeti Heyet-i Temsiliyesi namına

Mustafa Kemal

 

XXIII


2 Şubat 1920 tarihli yazısı ile çalışmalarını bildiren Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyetine Mustafa Kemal Paşa’nın 29 Şubat 1920 tarihli teşekkür yazısı:

C. 2 Şubat tarihli tahrirâta.

Mesâi-i vakıalarına arz-ı şükran ederiz Efendim.

29 Şubat 336

Heyet-i Temsiliye namına

 

Mustafa Kemal

 

XXIV


Mustafa Kemal Paşa’nın, Burdur’da Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyetinin kurulduğunu Sivas’a bildiren 29 Şubat 1920 tarihli telgrafı:

Sivas’ta Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyetine

Burdur’da Fıtnat Hanımefendi riyasetinde Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti teşekkül ettiği ve faaliyete başladığı mahallinden bildirilmekle arzolunur Efendim.

29 Şubat 336

Heyet-i Temsiliye namına

 

Mustafa Kemal

 

XXV


Mustafa Kemal imzasıyla, istifa eden Sadrâzam Ali Rıza Paşanın yerine Salih Paşanın yeni kabineyi kurmakla görevlendirildiğini haber veren 7 Mart 1920 tarihli telgraf:

Sivas Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyetine

Ali Rıza Paşa kabinesinin Düvel-i Mütelifenin tazyıkatı neticesinde istifaya mecbur kalması yüzünden taraf-ı Şahaneden Bahriye Nâzır-ı sabıkı Â’yandan Salih Paşa Hazretleri makam-ı Sadârete tayin ve yeni kabinenin teşkiline me’mur edilmiştir. Yeni kabinenin bu akşama kadar teşekkül edeceği memuldur. 7 Mart 336

Heyet-i Temsiliye namına

 

Mustafa Kemal

 

XXVI


Heyet-i Temsiliye adına Mustafa Kemal imzasıyla, vatan yolunda yeni hizmetleri dolayısıyle Sivas Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyetine takdir ve teşekkürleri bildiren 9 Mart 1920 tarihli yazı:

Sivas’ta Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyetine

Muhterem Hemşirelerimiz!

Yeni bir muâvenet-i vatanperverânelerinden bahis 12 Şubat 36 tarihli ve 66 numaralı tahriratı kemâl-i ihtiram ile aldık. Anadolu kadınlarının hidemât-ı vataniyelerine devam-ı iştiraklerini görmekle pek ziyade mütehassis olduk. Takdirât ve teşekkürât-ı mahsûsamızı arz eder ve mesâi-i kıymetdârânelerinde muvaffak olmanıza dualar ederek hürmetlerimizi takdim eyleriz Efendim.

9 Mart 336

Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti

 

Heyet-i Temsiliyesi namına

Mustafa Kemal

 

XXVII


Mustafa Kemal Pasa’nın, her yerde yoğunlaşan Ermeni propagandasına karsı alınacak tedbirleri tüm Müdafaa-i Hukuk Cemiyetlerine bildiren genelgesi; Sivas Valisi Reşit Pasa’nın bu genelgeyi Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyetine bildiren 12 Mart 1920 tarihli yazısı:

Bilumum Müdafaa-i Hukuk Cemiyetlerine

Memleket ve milletimizin İzmir, Adana ve havalisinde maruz kaldıkları müellim hadisât kâfi gelmiyormuş gibi yine aynı tecâvüzâtın fecî bir safhasını teşkil eden Maraş’taki vekayii vesile ittihaz eyleyen Ermeniler ve düşmanlarımız islâmlar tarafından binlerce ve binlerce Ermenilerin katlolunduğunu cihana işâa ederek Avrupa’da aleyhimizde yeni cereyanlar ihdasına çalışıyorlar. Yine aynı maksatla Ermenilerin bir ay matem tutarak bu suretle propagandalarını takviye etmek istedikleri anlaşılmıştır. Bilmukabele her tarafta Mevlid ve hatm-i şerîf kıraat olunarak îzmir, Adana, Maraş, Urfa, Ayintap, Birecik, Kozan, Hacin havalisinde şehit olan dindaşlarımızın ruhlarına ithaf olunması ve neticesinin buraya ve Dersaadet matbuatına ve Meclis-i Mebusâna iş’ârını rica eyleriz.

Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti Riyâset-i Ulâsına

Heyet-i Temsiliyeden alınan 11 Mart 336 tarihli telgrafname sureti berây-ı malûmat balâya naklen tebliğ olunur Efendim.

12 Mart 336

Vali

 

Reşit

 

XXVIII


Mustafa Kemal Pasa’mn, bazı İtalyan ve Fransız gazetelerinden alınan haberleri Sivas’ta Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyetine bildiren 28 Mart 192O tarihli telgrafı:

Müdafaa-i Vatan Kadınlar Cemiyetine

1- İtalya gazetelerinin almış oldukları müstacel telgrafnâmelere göre sulh konferansı Türkiye muahedesini ikmâl ederek heyet-i tahririyeye havale eylemiştir. Emr-i tahririnin bir hafta zarfına kadar ikmali memul edilmiştir.

2- Maten gazetesinin Londra’dan istihbaratına nazaran uraûr-ı siyâsiye ve askeriye meclisleri arasında Boğazların her iki sahilinde bitaraf bir hale ifrağ edilecek menâtıkın vüs’atı hakkında henüz tam bir itilâf hasıl olmamıştır.

3- isviçre Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ahiren Anadolu’da zuhur eden vekayi’ münasebetiyle Ermeniler tarafından Avrupa mehâfilinde icra edilen propagandaların tamamen musanna’ olacağı hakkında yeni bir beyanname neşr ile vekayi’-i mezkûrenin hakikatim izah etmiştir, ingilizler Lefke köprüsü ve istasyonunu tahrib ederek Geyve şimaline çekilmişlerdir, İstanbul’a doğru çekilmeğe devam ediyorlar.

28 Mart 336

Heyet-i Temsiliye namına

 

Mustafa Kemal

 

XXIX


Mustafa Kemal Pasa’nın, Ankara’da Anadolu Ajansı’nın kurulduğunu Sivas’a bildiren 8 Nisan 1920 tarihli telgrafı:

Sivas Kadınları Cemiyetine

Kulûb-ı islâm olan merkez-i saltanat-ı Osmaniyenin düşman işgaline geçmesi ve bütün vatan ve milletimizin en büyük tehlikeye ma’rûz kalması neticesi olarak bütün Rumeli ve Anadolu’nun giriştiği millî ve mukaddes mücâhede esnasında efrâd-ı ümmetin dahilî ve haricî en sahih havadis ile tenviri ihtiyac-ı mübreme nazar-ı dikkat ve ehemmiyete alınmıştır ve binnetice burada en salâhiyetdâr zevâtdan mürekkeb bir heyet-i mahsûsa idaresinde ve Anadolu Ajansı unvanı altında bir müessese vücuda gelmiştir. Anadolu Ajansının en serî vesâit ile vereceği havadis ve malûmat esasen Heyet-i Temsiliyemizin menâbi-i asliye ve mevsûkası mâhasalı olacağı cihetle bu ajans tebligatının oraca ve ezcümle Müdafaa-i Hukuk teşkilâtımızca dahi memerr ü mecma’ olan yerlere tab’ ve ta’likı ile tevzii ve hatta nahiye ve köylere kadar isâli yolunda mümkün olduğu kadar fazla intişâren bildirilmesi için tertibât-ı müstacele alınması ve neticeden malûmat itası ehemmiyetle rica olunur.

8 Nisan 336

Heyet-i Temsiliye namına

 

Mustafa Kemal

 

XXX


Mustafa Kemal Paşa’nın, Sivas mebusu Bekir Sami Bey ile Antalya mebusu Hamdullah Suphi Beyin de Ankara’ya geldiklerini bildiren 9 Nisan 1920 tarihli telgrafı:

Sivas Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyetine

Sivas mebusu Bekir Sami ve Antalya mebusu Hamdullah Suphi Beyefendiler dahi istanbul’dan tahlîs-i nefs ederek 8 Nisan 336 da Ankara’ya muvasalat etmişlerdir.

9 Nisan 336

Heyet-i Temsiliye namına

 

Mustafa Kemal

 

XXXI


Melek Reşit ve Şejika Kemal imzalarıyla, Ankara’da kurulan ajanstan dolayı duyulan sevinci Heyet-i Temsiliyeye bildiren 10 Nisan1920 tarihli yazı:

Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Heyet-i Temsiliye Riyâset-i Aliyesine

Ankara’da tesis edildiği tebşir olunan ajansı büyük bir memnuniyede karşıladık. Bütün Anadolu ahalisi için şâyân-ı teşekkürdür. Artık menba-ı tereşşuhu meçhul havadislerden kurtulmuş oluyoruz. Lütuf buyurulacak havadisleri buraya tâbi bütün mülhakat, nahiye ve en küçük köylere kadar tebliğ edecek vesâiti temine çalışıyoruz. Her emrinizi ifâya cemiyetimizin amade olduğunu tekrar arz ile hürmetlerimizin kabulünü istirhaâm eyleriz.

10 Nisan 336

Kâtibe-i Mes’ûle

Şefika Kemal

Anadolu Kadınları

Müdafaa-i Vatan Cemiyeti Reisesi

Melek Reşit

XXXII


Melek Reşit ve Şejika Kemal imzalarıyla Ankara’da Büyük Millet Meclisinin açılması dolayısiyle tebrik ve iyi dilekleri Meclis Başkanlığına sunan telgraf:

Ankara’da Büyük Millet Meclisi Riyâset-i Aliyesine

Millet ve memleketin salâh ve saadetine hadim olacağına iman ettiğimiz Büyük Millet Meclisimizin küşadından dolayı an samîm-il kalb tebrik eder, millet ve memleket hakkında hayırlı olmasını Cenâb-ı Haktan tazarru ederek muvaffakiyetinizi temenni eyleriz. Hürmetlerimiz Efendim.

Kâtibe-i Mes’ûle

Şefika Kemal

Anadolu Kadınları

Müdafaa-i Vatan Cemiyeti Reise-i Ulâsı

Melek Reşit

XXXIII


Büyük Millet Meclisi emriyle Mustafa Kemal Paşa’nm, Meclis’in açılışını tebrik eden Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti’ne 27 Nisan 192O tarihli teşekkür telgrafı:

Sivas Kadınlar Cemiyeti Riyasetine

Büyük Millet Meclisinin küşadı münasebetiyle vâki olan tebrikât-ı samimâne ve izhâr edilen hissiyât-ı vatanperverâneye teşekkür ve mücahedât-ı milliyemizde tevfikat-ı ilâhiyeye mazhar buyurulmaklığımız temenniyâtı tekrar olunur.

27 Nisan 336

Büyük Millet Meclisi emriyle

 

Mustafa Kemal

 

XXXIV


Büyük Millet Meclisi Reisi Mustafa Kemal Pasa’mn, iletilen tebrikler veyüksek duygular dolayısiyle Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyetine 29 Nisan 1920 tarihli teşekkürü:

Sivas Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti Riyâset-i Aliyesine

C. Tebrikât ve hissiyât-ı aliyelerine arz-ı şükran ile takdim-i hürmet eylerim.

29 Nisan 336

Büyük Millet Meclisi Reisi

 

Mustafa Kemal

 


**Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti’nin beyannamesi 26 Kasım 1919 tarihinde Sivas Valiliğine verilmiş, 7 Aralık 1919 da ise 2 nüsha Cemiyet tüzüğü de sunularak yasal işlemin tamamlanması istenmiştir. Sivas Valiliği 9 Aralık 1919 tarihli yazısıyla “Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti”nin kuruluşunu onaylamıştır. Cemiyet, resmen onaylanmadan önce de 28 Kasım 1919 tarihinde kurucuları tarafından valilikten izin alınarak, Sivas Numune Mektebi’nde Sivas kadınlarının iştiraki ile bir genel toplantı düzenlenmiş ve cemiyetin kurulduğu halka duyurulmuştur. Bu toplantı sonucu Padişah’a, Sadrazam’a ve Dahiliye Nazırı’na telgraflar çekilerek cemiyetin amacı açıklanmış, yurdumuza ve milletimize karşı yapılmakta olan haksızlıkların düzeltilmesi için hükümetçe gerekli girişimlerde bulunulması istenmiştir. Cemiyet aynı gün İstanbul’daki Amerika, İngiltere, Fransa ve İtalya siyasî temsilcilerine de protesto niteliğinde birer telgraf göndermiştir.

***Cumhurbaşkanlığı Atatürk Arşivi, Kutu: 2-3, Dosya: 1, Fihrist: 22

Sosyal Medyada Paylaş:

Facebook PaylaşımıTwitter Paylaşımı

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile